Đời sống
Khổng Tử luận bàn về cách đối xử với mọi người
By http://clearwisdom.net/emh/articles/2008/7/5/98725.html
Dec 15, 2008, 21:57

Khổng tử đă chỉ ra ḷng “Nhân” là một loại lư tưởng chính trị của xă hội, và cũng là một loại nguyên tắc về đạo đức luân lư.  Nội dung của “Nhân” nhấn mạnh đến sự quan tâm và yêu thương người khác. Từ đạo lư về tư tưởng “Nhân ái”, ông đă đề xướng ḷng trung thành và tha thứ. Tư tưởng “trung-thứ” của Khổng Tử đă h́nh thành những đức tính đẹp đẽ truyền thống của  dân tộc Trung Hoa như tính thành thật, không dối trá, nhẫn nại, khoan dung, và dùng Thiện tâm đối với người.  Nó có ảnh hưởng sâu rộng, và vẫn c̣n mang một ư nghĩa giáo dục rất thâm sâu trong xă hội ngày nay.

 Dùng ḷng chân thành làm căn bản

Có một lần, Khổng Tử và các học tṛ của ông bàn luận về cách đối xử với người.

Tử Lộ nói: “Nếu người khác dùng thiện ư đối xử với con, con cũng đối xử tốt với họ; nếu họ đối xử không tốt với con, con cũng sẽ không tốt với họ.”

Khổng Tử phê b́nh cách này: “Đây là cách làm của những người không có đạo đức lễ nghiă.”

Tử Cống nói:  “Nếu người khác dùng thiện ư đối xử với con, con sẽ đáp lại tốt với họ; Nếu họ không đối xử tốt với con, con sẽ chỉ dẫn cho họ theo hướng thiện.”

Khổng Tử b́nh luận cách này: “Đây là cách nên làm giữa những người bạn”.

Nhan Tử nói: “Nếu người khác dùng thiện ư đối xử với con, con cũng đối xử tốt với họ; Nếu người khác không đối xử tốt với con, con vẫn dùng thiện ư đối tốt với họ, và chỉ dẫn họ theo hướng thiện.”

Khổng Tử b́nh luận cách này: “Đây là cách nên làm giữa thân nhân. Nếu các con có thể mở rộng tư tưởng và đối xử với tất cả mọi người trong thiên hạ bằng ḷng chân thành, th́ mới thực sự là dùng thiện tâm để đối xử với người!”

Dùng nhân nghĩa để đối xử với người

Nhan Tử đă hỏi thầy Khổng Tử rằng: “Thưa, con muốn đối xử với người bằng ḷng “nhân từ”, th́ phải làm thế nào mới có thể đạt được như vậy?  Con hy vọng chính ḿnh có thể đối xử với mọi người đồng đều cho dù họ nghèo nàn hay giàu có; bản thân không có ư biểu lộ ḿnh dũng cảm đến mấy nhưng lại có sự uy nghiêm; chỉ giao du với những nhân sĩ có chí hướng, và suốt đời không có hoạn nạn, thưa Thầy, như vậy có được không?”

Khổng Tử trả lời: “Muốn đạt đến mức đối xử với người bằng ḷng nhân từ, trước hết phải làm được chuyện tu sửa bản thân ḿnh, không ngừng nâng cao sự tu dưỡng đạo đức của chính ḿnh đồng thời nâng cao cả cảnh giới tư tưởng.  Những lời nói vừa qua của con cũng khá tốt, lúc nghèo nàn hay giàu có cũng như nhau,  th́ con có thể biết được ḿnh đầy đủ mà không chạy theo những thứ ham muốn dục vọng.  Khi ở chỗ cao quư hay thấp hèn cũng như nhau, th́ con có thể luôn luôn khiêm nhường mà lại có lễ nghiă.  Không có ư biểu lộ bản thân dũng cảm đến mấy mà lại có sự uy nghiêm, th́ con có thể cung kính đối xử với người mà không bị sai lầm đối với họ.  Giao thiệp với những nhân sĩ có chí hướng, suốt đời không có hoạn nạn, th́ con có thể cẩn thận lựa chọn bạn bè, lựa chọn những lời cần nói và những việc cần làm.  Đây là chí hướng rất to lớn!”

Đạo lư chính trị

Tề Cao Đ́nh đến hỏi Khổng Tử rằng: “Thưa Ngài, tôi không quản ngại núi cao xa xôi cách trở, áo quần sờn rách mà mang lễ vật đến bái kiến Ngài, trong ḷng thật sự có thành ư, kính mong Ngài chỉ dạy cho cách giúp vua cai trị quốc gia.”

Khổng Tử nói: “Hăy giữ vững những nguyên tắc về đạo lư chân chánh, cho dù có phải mạo phạm đến quân vương, cũng không thể buông bỏ những nguyên tắc về chánh đạo. Bầy tôi thờ vua, kỳ thực không phải v́ vua mà làm, mà chỉ v́ quốc gia và dân chúng ở dưới vua mà làm, làm v́ nước v́ dân. Rốt cuộc là v́ thực hành sự nhân nghiă, mà phụ trợ quân vương thi hành nền chính trị nhân từ.  Khi đối xử với bất cứ người nào, không nên có ḷng chán chường, mà phải dùng ḷng chân thành đối xử với nhau.  Lời nói và hành vi của bản thân, trước tiên, phải kiên tŕ tuân theo đạo nghiă; khi biết được người quân tử, nên cố gắng tiến cử họ; hễ phát hiện kẻ tiểu nhân th́ nên làm cho họ rời xa quân vương; bỏ đi ḷng tà ác của ḿnh mà chân thành dựa theo lễ nghiă đối xử với vua.  Làm việc cần phải bén nhạy và cẩn thận trong lời nói lẫn hành động, chiếu theo lễ nghĩa mà tu dưỡng bản thân ḿnh, và làm cho thiên hạ cũng theo hướng lễ nghĩa. Được như vậy, th́ sẽ giống như anh em của hoàng thượng cho dù bản thân có ngàn dặm cách xa vua. Nếu chỉ nói mà không làm, hay hành vi không cần mẫn, lại không dựa theo lễ nghĩa đối xử với mọi người th́ cho dù ở cạnh bên vua cũng e rằng không làm nên chuyện ǵ cả.”

Khổng Tử c̣n nói, khi đối xử với mọi người phải từ cái đạo lư làm người mà nói. Mục đích không phải là đối xử với mọi người cho tốt, mà chính là để nâng cao cảnh giới của chính bản thân ḿnh.  Khổng Tử xem Lễ, Nghĩa, Tốn (khiêm tốn), và Tín là những phẩm chất mà người quân tử phải mang theo.  Người quân tử thông qua việc kiểm điểm bản thân mà có thể nhận thức được ḷng nhân từ, rồi giữ nhân từ trong ḷng ḿnh mà đối xử với người khác bằng sự khoan dung, và thực hành điều nhân nghĩa.  Bất cứ lúc nào cũng nêu cao tiêu chuẩn đạo đức mà làm thành những nguyên tắc đối xử ở đời của con người; giữ vững tấm ḷng trong sạch mà thiện hoá người khác, và trân quư sinh mệnh, phú quư không thể làm mê loạn tư tưởng của họ, nghèo nàn cũng không thể sửa đổi hành vi phẩm chất thường ngày của họ, uy vũ cũng không thể khuất phục ư chí của họ, như vậy mới làm một người chính nhân quân tử. 

Dịch từ tiếng Hán: http://minghui.ca/mh/articles/2008/6/22/180739.html
và tiếng Anh:         http://clearwisdom.net/emh/articles/2008/7/5/98725.html